Kultura za winklem to projekt popularyzujący kulturę Górnego Śląska, w szczególności tradycji związanych z życiem w osiedlach robotniczych.

W ramach projektu „Kultura za winklem” zrealizowano szereg działań kulturalno-edukacyjnych, których celem była popularyzacja dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji związanych z życiem w osiedlach robotniczych oraz historią górnictwa. Działania odbywały się w czterech dzielnicach Gliwic: Sośnicy, Trynku, Ostropie oraz Bojkowie – miejscach silnie powiązanych z przemysłową przeszłością miasta.

1. Spacery historyczne po terenach poprzemysłowych

W październiku 2025 roku zorganizowano dwa otwarte spacery historyczne z przewodnikiem:

  • 12 października odbył się spacer „Kopalnia Sośnica – dzielnica w cieniu kopalni”, podczas którego uczestnicy poznali historię kopalni Sośnica oraz rozwój osiedli robotniczych powstałych wokół zakładu.

  • 19 października zrealizowano spacer „Kopalnia Gliwice – kompleks górniczy na Trynku”, poświęcony dziedzictwu przemysłowemu Trynku oraz architekturze towarzyszącej dawnemu górnictwu.

Dodatkowo odbyły się spacery edukacyjne skierowane do młodzieży:

  • 20 listopada 2025 – spacer w Sośnicy z uczniami Szkoły Podstawowej nr 14,

  • 10 grudnia 2025 – spacer po Trynku z uczniami szkoły Filomata.

2. Pikniki edukacyjne w dzielnicach Gliwic

W listopadzie i grudniu 2025 roku przeprowadzono cztery pikniki edukacyjne w gliwickich szkołach podstawowych:

  1. 14 listopada – Sośnica, Szkoła Podstawowa nr 14

  2. 17 listopada – Trynek, Szkoła Podstawowa nr 5 przy ul. Żwirki i Wigury 85

  3. 21 listopada – Ostropa, Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 3 im. Arki Bożka

  4. 17 grudnia – Bojków, Szkoła Podstawowa nr 8 im. Marii Dąbrowskiej

Każdy piknik miał formę żywej lekcji kultury regionalnej. W programie znalazły się:

  • warsztaty rękodzielnicze i edukacyjne, m.in. „Filcowy Górnik i Skarbnik”, „Kopalnia z papieru”, „Święta Barbara – rysunek węglem” oraz „Chlywiczki i sznury – podwórko z familoka”,

  • zajęcia przybliżające śląskie legendy, gwarę, architekturę familoków i codzienność życia w koloniach robotniczych,

  • elementy edukacji kulinarnej związanej z tradycyjną kuchnią śląską.

3. Spektakl lalkowo-muzyczny „Familok”

W dniach 25–27 listopada 2025 roku oraz 30 listopada 2025 roku zrealizowano cykl spektakli lalkowo-muzycznych „Familok”, skierowanych do dzieci i rodzin:

  1. 25 listopada – Ostropa, Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 3

  2. 26 listopada – Sośnica, Szkoła Podstawowa nr 14

  3. 27 listopada – Trynek, Szkoła Podstawowa nr 5

  4. 30 listopada – Bojków, Scena Bojków, ul. Parkowa 5

Spektakl w przystępny i atrakcyjny sposób opowiadał o życiu w śląskim familoku, codziennych obowiązkach mieszkańców oraz postaciach znanych z regionalnych legend.

4. Gra miejska „Poszukiwanie Beboka w Chlywiku”

2 grudnia 2025 roku w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 8 w Gliwicach odbyła się gra miejska „Poszukiwanie Beboka w Chlywiku”. Uczestnicy, pracując w drużynach, rozwiązywali zagadki związane z życiem w familokach, śląską gwarą, mitologią regionalną oraz architekturą osiedli robotniczych. Gra miała charakter edukacyjno-fabularny i angażowała uczestników poprzez interakcję z animatorami wcielającymi się w postacie mieszkańców familoka.

5. Dodatkowe działania edukacyjne

W ramach projektu zrealizowano również spotkania i działania towarzyszące:

  • 4 grudnia 2025 – spotkanie „Kultura za winklem” w II Liceum Ogólnokształcącym, prowadzone przez Kamila I., poświęcone rozmowie o dziedzictwie górniczym,

  • działania edukacyjne w szkołach, wzmacniające lokalną tożsamość i wiedzę o historii regionu.

 

W ramach projektu „Kultura za winklem”, realizowanego na bazie warsztatów rękodzielniczych poświęconych dziedzictwu kulturowemu Górnego Śląska oraz historii przemysłu, powstały materiały edukacyjne skierowane do nauczycieli i edukatorów. Publikacje te stanowią praktyczne wsparcie w pracy dydaktycznej, przybliżając tematykę lokalnej tożsamości, tradycji i kultury regionu. Materiały można pobrać w wersji elektronicznej lub odebrać bezpłatnie w wersji papierowej w siedzibie Centrum Kultury Victoria. – LINK

Zachęcamy również do samodzielnego udziału w grze miejskiej „Familoki i Chlywiki”, która pozwala zanurzyć się w świat dawnych osiedli robotniczych, kopalń, górników, beboków i śląskich chlywików. To propozycja dla całych rodzin – połączenie spaceru, zabawy i odkrywania historii – umożliwiająca poznawanie gliwickich familoków, lokalnych ciekawostek oraz elementów kultury i tradycji Górnego Śląska w atrakcyjnej, angażującej formie. Materiały do gry są dostępne do pobrania w wersji elektronicznej, a także do odbioru w wersji drukowanej w Centrum Informacji Turystycznej i Kulturalnej oraz w siedzibie Centrum Kultury Victoria. – LINK

 

Projekt „Kultura za winklem” pozwolił uczestnikom w różnym wieku na bezpośredni kontakt z dziedzictwem Górnego Śląska, łącząc edukację historyczną z działaniami artystycznymi, animacyjnymi i integrującymi lokalne społeczności.